ELENA VOGMAN, WYKŁAD. Ekstaza jako metoda: laicka antropologia Eisensteina

„W zwolnionym tempie delikatne głaskanie wygląda jak uderzenie; sadyzm to tylko etap w tempie i intensywności głaskania […] pożeranie pozostaje w miłości tylko w postaci ugryzienia i pocałunku.” W ten sposób Eisenstein tworzy podstawy swojej nowej „teorii naśladownictwa” w Meksyku, kraju, w którym spędził ponad piętnaście miesięcy w latach 1930-1932, filmując swój niedokończony epos antropologiczny „Niech żyje Meksyk!”. Poczynając od Arystotelesa i materialistycznej teorii kina, od etnografii Levy-Bruhla i „fizjologicznej teorii rymu” Henry’ego Lanza, robocze dzienniki radzieckiego reżysera naznaczone są obsesyjną próbą sformułowania ogólnej metody tworzenia sztuki w oparciu o ekstatyczne doświadczenia. Dla niego „ex-stasis” oznaczało dosłownie „wyjście poza siebie”, „oderwanie się od zwykłego stanu”. Od czasu pobytu w Meksyku ta koncepcja głęboko odcisnęła się nie tylko na jego działaniach w zakresie kinematografii, ale również na wielu pracach teoretycznych („Metoda, Montaż” oraz „The Non-Indifferent Nature” [Nieobojętna przyroda] napisanych w latach 1934-1948).

Wykorzystując pisma Eisensteina oraz materiał filmowy nakręcony w Meksyku, którego część ostatnio odkryto w moskiewskich archiwach, wykład ma na celu przeanalizować „ekstazę jako metodę”, która  pozwala reżyserowi poszerzyć, a nawet przekroczyć pojęcie sztuki prowadząc do szerszego antropologicznego opisu opartego na transferencji. Odnosząc się do freudowskiego pojęcia „analizy laików” w wykładzie omówione będzie zainteresowanie Eisensteina Meksykiem, ze zwróceniem uwagi na sposób, w jaki reżyser poszukuje w politycznej teraźniejszości śladów tego, co przetrwało z przeszłości. Nacisk Freuda na „transferencję” stanowi decydujący element przekształcający „laickość” tego antropologicznego podejścia w odchodzenie od umieszczania podmiotu w centrum wydarzeń.

Elena Vogman jest autorką prac, niezależną kuratorką i posiadającą stopień doktora członkinią zespołu realizującego projekt badawczy „Rhythm and Projection” [Rytm i projekcja] w Instytucie Literatury Ogólnej i Porównawczej na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie. Jej praca doktorska poświęcona była koncepcji Sensuous Thinking in Sergei Eisenstein’s theory project Method [Myślenie zmysłowe w teoretycznym projekcie Siergieja Eisensteina Metoda]. Pierwsza książka E. Vogman Sinnliches Denken: Eisensteins exzentrische Methode [Myślenie zmysłowe: ekscentryczna metoda Eisensteina] została opublikowana przez wydawnictwo Diaphanes. Specjalizuje się w historii i teorii kina i mediów ze szczególnym naciskiem na formy myślenia wizualnego, montaż oraz związki pomiędzy literaturą, etnologią, sztuką i nauką. Obecnie kończy kolejną książkę Dance of Values: Eisenstein’s Capital Project [Taniec wartości: Eisenstaina projekt o kapitale], która ukaże się jesienią bieżącego roku. Na podstawie badań niepublikowanych dotychczas materiałów archiwalnych, E. Vogman rekonstruuje teorię wartości Eisensteina analizując, w jaki sposób Krytyka Ekonomii Politycznej Marksa pojawia się w wizualnej formie montażu. Wraz z Marie Rebecchi i Tillem Gathmannem była kuratorką wystawy „Sergei Eisenstein: The Anthropology of Rhythm” [Siergiej Eisenstein: Antropologia rytmu] w 2017 r. w fundacji Nomas Foundation w Rzymie. Wystawie towarzyszyła książka pod tym samym tytułem napisana wspólnie z Marie Rebecchi, w której autorki analizują rytm jako instrument antropologii wizualnej, wydana przez wydawnictwo Nero. W kwietniu 2018r. ta sama trójka kuratorów przygotowała wystawę „Eccentric Values after Eisenstein” [Wartości ekscentryczne po Eisensteinie] w Espace Diaphanes w Berlin.

Elena Vogman jest także autorką tekstu w publikacji towarzyszącej wystawie „Zmiennokształtność: Eisenstein jako metoda”, której premiera planowana jest na wrzesień tego roku.

Wstęp na wydarzenie jest bezpłatny dzięki wsparciu Mecenasa Muzeum Sztuki w Łodzi: Fundacji Rodziny Staraków.