Kolekcja sztuki XX i XXI wieku. Szkic 1: Sztuka i polityka

W drugiej połowie 2008 roku zostanie oddany do użytku nowy budynek Muzeum Sztuki w Łodzi. Znajdzie w nim swoje miejsce stała ekspozycja posiadanych przez Muzeum unikalnych zbiorów sztuki dwudziestowiecznej i współczesnej. Po raz pierwszy w swej historii zbiory te będą eksponowane w warunkach, które umożliwią ukazanie ich rzeczywistej rangi i bogactwa. Okres poprzedzający inaugurację owego projektu pragniemy wykorzystać na realizację przedsięwzięć, które pozwolą poddać krytycznej refleksji dotychczasową strategię tworzenia tej kolekcji, obowiązujące sposoby jej pokazywania i interpretowania, wreszcie – obraz sztuki, jaki przy jej pomocy bywa budowany. W ciągu najbliższych kilkunastu miesięcy zostaną w związku z tym zrealizowane trzy „szkice” do przyszłej stałej ekspozycji. Będą to wystawy prezentujące prace ze zbiorów Muzeum, za każdym razem ujmujące je z innej perspektywy, m.in. z perspektywy modernistycznych formalizmów i obecnej w nich na różne sposoby idei autonomii sztuki oraz z perspektywy współczesnej psychoanalizy. Celem pierwszej z owych wystaw, właśnie otwartej, jest przybliżenie złożonej sieci zależności wiążących sztukę z rzeczywistością polityczną.
Nie znaczy to, iż skupia się ona wyłącznie na sztuce politycznej, czyli takiej, w której o polityce mówi się wprost, ujmując ją jako temat bądź anegdotę. Wprawdzie i takie dzieła się na niej znajdują, stanowią jednak margines, odzwierciedlając tym samym miejsce, jakie ten rodzaj twórczości zajmuje w kolekcji Muzeum. Wystawa stara się dowieść, że każdy gest artystyczny – czy tego chcemy, czy nie – jest w kontekst polityki uwikłany i że ów kontekst do pewnego stopnia przesądza o jego znaczeniu. Tym samym, nawet nieobecność w kolekcji Muzeum dzieł manifestacyjnie politycznych także winna być w tym kontekście rozpatrywana.
Zasadniczy problem, który przewija się przez całą wystawę, dotyczy napięcia, jakie istnieje między ideą autonomii dzieła a postulatem zaangażowania artysty. Wystawa śledzi ów wątek poczynając od pierwszej awangardy, poprzez twórczość czasów PRL, aż po dokonania ostatniego piętnastolecia. Przywołuje z jednej strony postawy opowiadające się za autonomicznością działania artystycznego (ale niekiedy utożsamiające modernizację formy dzieła z modernizacją społeczeństwa i przekształcaniem świata), z drugiej – postawy mniej lub bardziej otwartego zaangażowania w rzeczywistość, z trzeciej zaś – wiążące się z przekonaniem o potrzebie jednoznacznego podporządkowania sztuki celom politycznym. Wystawa stara się także ukazać, jak zmienia się sens autonomii dzieła w zależności od czasu, w jakim ono powstało i politycznych okoliczności, które temu towarzyszyły. Dowodzi, że inne znaczenie mają abstrakcje silnie lewicującej I Grupy Krakowskiej powstałe w latach 30., inne informelowe obrazy tworzone w okresie poststalinowskiej odwilży, inne wreszcie analityczny konceptualizm lat 70.
Ponadto ekspozycja niniejsza próbuje przywrócić polityczny wymiar istotnym momentom w historii samego Muzeum, takim jak powstanie zainicjowanej przez Władysława Strzemińskiego Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej czy też mającej miejsce w czasach pierwszej Solidarności akcji „Polentransport”, polegającej na przekazaniu Muzeum przez Josepha Beuysa w darze swoich prac.
Otwarciu ekspozycji towarzyszyć będzie performance Zorki Wollny w wykonaniu: Andrei Adam, Aleksandry Jach, Łukasza Ostrowskiego, Magdaleny Przybysz, Doroty Przyguckiej, Martyny Turczy zatytułowany „Muzeum (edycja dla Muzeum Sztuki w Łodzi )”.

Kuratorzy wystawy: Zenobia Karnicka, Maria Morzuch, Jarosław Suchan