"Lato na wsi". Letnia Galeria Malarstwa Polskiego XIX-XX wieku
Letnia Galeria Malarstwa Polskiego jest okazją do zaprezentowania najwybitniejszych malarzy polskich XIX i początku XX wieku – tych, dla których malarstwo plenerowe było tylko epizodem i tych, dla których studiowanie natury stało się sensem tworzenia. Zmagania artystów z kolorem i światłem, podstawowym tworzywem malarza, stanowiły klucz doboru dzieł na wystawę „Lato na wsi”.
Urok tej niezwykłej, malowniczej i pełnej zapachów pory roku, poznała większość polskich malarzy, którzy studiowali ją pod słońcem Mazowsza, Podhala, Ukrainy, a także Italii i Bretanii. Byli wśród nich artyści starszej generacji, jak Grottger, Matejko, Kotsis, późniejsi mistrzowie malarstwa pejzażowego na czele z Chełmońskim, a także twórcy młodopolscy – Malczewski, Tetmajer. Dla wielu wieś była krainą ich dzieciństwa i wczesnej młodości. Taką wieś, w odmienionej postaci, wielokrotnie przywoływać będzie na swych płótnach Malczewski.
Tradycję „piechotnych” wycieczek po kraju, zapoczątkowaną w latach studiów, niektórzy malarze kontynuowali przez całe życie. W plener, na studiowanie natury prowadzili swoich studentów profesorowie krakowskiej i warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych: Władysław Łuszczkiewicz, Wojciech Gerson, Jan Stanisławski. W latach 50. XIX wieku dwudziestolatkowie - Jan Matejko i Aleksander Kotsis odkrywają samodzielnie Zakopane, Dolinę Kościeliską i Morskie Oko. Później każdy z nich pójdzie własną, świadomie wybraną drogą artystyczną. Matejko, przekonany o wyższym, patriotycznym posłannictwie sztuki, poświęci się malarstwu historycznemu i w swoim bogatym dorobku artystycznym pozostawi tylko jeden pejzaż. Kotsis będzie głównie malarzem scen rodzajowych, ale malowanych w ciemnej tonacji o wąskiej gamie kolorów lokalnych – wbrew oczywistym obserwacjom miłośnika Tatr i góralszczyzny.
Również dwudziestoletni Juliusz Kossak rozpoczyna swoją artystyczna drogę od wędrówki po południowo-wschodnich kresach Polski; w gościnnych dworach Galicji, Podola, Wołynia i Ukrainy spędzi blisko sześć lat, studiując krajobraz, odwiedzając liczne stadniny koni, które potem staną się jednym z wiodących tematów jego twórczości. Ukraina stanie się szczególną fascynacją polskich malarzy realistów: Chełmońskiego, Masłowskiego, Stanisławskiego a dla Wyczółkowskiego kontakt z jej krajobrazem, przestrzenią, barwnością, a przede wszystkim intensywnym słońcem stanowił prawdziwą rewolucję. Wyczółkowski, pejzażysta i kolorysta, narodził się wlaśnie na Wołyniu i Podolu.
Malarze Młodej Polski na nowo odkrywają Tatry i Podhale, a także folklor Huculszczyzny, który zdominuje twórczość m.in. Sichulskiego i Pautscha.
Malarze kolejnych generacji powracają na wieś na stałe lub tylko na lato. Przebywający głównie w Wiedniu i we Lwowie Grottger odwiedza zaprzyjaźnione dwory w Śniatynce i Porębie. Masłowski, mieszkający na stałe w Warszawie, odbywa regularne wycieczki plenerowe po Mazowszu, goszcząc u przyjaciół. Matejko kupuje dworek na wsi w Krzesławicach pod Krakowem. Chełmoński osiada w Kuklówce koło Łowicza. Związany z warszawską i kijowską szkołą malarstwa Krzyżanowski, maluje także na Wołyniu, w majątku rodziców żony. Tetmajer zamieszkuje w Bronowicach Małych w zbudowanym przez siebie domu. W letnich siedzibach artyści z reguły organizują drugą pracownię, na stałe lub tylko tymczasowo.
Na wystawie „Lato na wsi” zaprezentowano 37 obrazów, ponad dwudziestu - w większości wymienionych powyżej – artystów: Józefa Chełmońskiego, Aleksandra Gierymskiego, Artura Grottgera, Juliusza Kossaka, Jacka Malczewskiego, Stanisława Masłowskiego, Kazimierza Sichulskiego, Włodzimierza Tetmajera, Leona Wyczółkowskiego i innych.
Kurator: Marta Ertman
