Polak, Żyd, artysta. Tożsamość a awangarda
Niemal wszystkie ruchy awangardowe deklarowały swój internacjonalizm i obojętność na narodowe, etniczne czy religijne różnice. Podmiotem ich programów i adresatem ich działań była jednostka wyzwolona z narzucanych przez macierzystą kulturę ograniczeń. Artyści awangardowi czuli się – i faktycznie byli – członkami wielkiej postępowej międzynarodówki. Ich ideologia była zwrócona w przyszłość, a praktyka artystyczna manifestowała na ogół momenty zerwania z kulturową przeszłością. Wydawać by się mogło, zatem, że rozpatrywanie awangardy w odniesieniu do rodzimych kultur jej twórców nie znajduje uzasadnienia. Czy jednak rzeczywiście?
Na to pytanie stara się odpowiedzieć wystawa, której tematem jest tożsamość awangardowego artysty żydowskiego pochodzenia oraz sposób, w jaki odciska się ona w dziele. Wystawa pyta o to, jak owa tożsamość jest konstruowana, jaki rodzaj wspólnotowych doświadczeń ją określa, jak silnie determinuje ją przynależność do kultury diaspory a jak bardzo wysiłki zmierzające do jej przekroczenia. Celem wystawy jest pokazanie szerokiego spektrum postaw: od modernizacyjnych, zmierzających do stworzenia „nowej narodowej sztuki żydowskiej”, poprzez kultywujące etos awangardowy, ale w ramach własnego środowiska, aż po postawy asymilacyjne, odrzucające kontekst własnej kultury, postawy identyfikacji z polską bądź międzynarodową sceną awangardową. Obok prac artystów Jung Idysz (Jankiel Adler, Marek Szwarc, Mojżesz Broderson), prezentuje dzieła artystów związanych z formizmem (Henryk Gottlieb), ruchem konstruktywistycznym (Henryk Berlewi, Teresa Żarnowerówna, Samuel Szczekacz), surrealizującym „artesem” (Ludwik Lille, Marek Włodarski) oraz radykalnie lewicową „Grupą Krakowską” (Jonasz Stern, Sasza Blonder). Obok malarstwa, grafiki i rzeźby, wystawa odnosi się również do zjawisk z obszaru awangardy teatralnej i muzycznej. Wystawie towarzyszy publikacja książkowa z tekstami najwybitniejszych światowych specjalistów zajmujących się tematyką żydowskiej kultury awangardowej oraz międzynarodowa konferencja temu poświęcona.
kuratorzy: Joanna Ritt, Jarosław Suchan
Wystawa została objęta Honorowym Patronatem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego.
Konferencja naukowa
Awangardę uznaje się za zjawisko ponadnarodowe i ponadkulturowe, zrywające z tradycją i nastawione na radykalną przemianę rzeczywistości społecznej. Kuratorzy pragną sproblematyzować to przekonanie poprzez próbę „lokalizacji” awangardy. Do udziału w konferencji zaproszeni zostali specjaliści z Polski, USA, Niemiec, Francji i Kanady reprezentujący różne dyscypliny akademickie: historycy sztuki, teatru, kulturoznawcy czy literaturoznawcy. Badacz ci przyjrzą się napięciu pomiędzy etnicznością i uniwersalistycznym etosem sztuki awangardowej w biografiach i twórczości szeregu artystów pochodzenia żydowskiego. Zastanowią się, jak konstruowane były tożsamości awangardowych artystów wywodzących się z konkretnego kontekstu kulturowego, oraz jaki rodzaj wspólnotowych doświadczeń ich określał, jak silnie determinował ich przynależność do kultury diaspory lub ich sprzeciw wobec tradycji. Konferencja podzielona będzie na cztery bloki tematyczne: awangarda i jidysz, awangarda i rewolucja, awangarda i kosmopolityzm oraz awangarda i stosunki polsko-żydowskie.
Obrady odbywać się będą w języku polskim i angielskim z tłumaczeniem symultanicznym.
Planowane jest wydanie publikacji pokonferencyjnej w języku polskim i angielskim.
HARMONOGRAM KONFERENCJI
PIĄTEK (16.10)
11:00-11:30 prof. Gail Levin, Baruch College and Graduate Center, City University of New York
Świecki żydowski artysta: definicja tożsamości żydowskiej w kategoriach kosmopolitycznych
11:30-12:00 prof. Andrzej Turowski, Université de Bourgogne, Dijon
Przemiany świadomości artystów żydowskich w Rosji i w Polsce a suprematyzm
12:00-12:30 prof. Seth L. Wolitz, University of Texas, Austin
Jaźń zdecentralizowana: estetyczne poszukiwanie autentyczności u Henryka Berlewiego
12:30-13:30 dyskusja, prowadzenie: prof. Jerzy Malinowski
13:30-15:00 przerwa
15:00-15:30 prof. Marek Bartelik, The Cooper Union for the Advancement of Science and Art, New York
Modele Wolności: Artystki z grupy Jung Jidysz, 1919-1921
15:30-16:00 dr Gilles Rozier, Maison de la culture Yiddish, Bibliothèque Medem, Paris
Jung-jidysz: banda kpiarzy z polskiego Manchesteru
16:00-17:00 dyskusja
SOBOTA (17.10)
10:00-10:30 prof. Hans-Peter Bayerdörfer, Ludwig-Maximilians-Universität, Monachium
Żydowska tożsamość jako problem międzywojennej awangardy teatralnej w Niemczech i Austrii
10:30-11:00 prof. Małgorzata Leyko, Uniwersytet Łódzki
Żydowska awangarda teatralna jako poszukiwanie tożsamości kulturowej
11:00-11:30 prof. Anna Kuligowska-Korzeniewska, Uniwersytet Łódzki
Polsko-żydowski symultanizm teatralny (w latach międzywojnia)
11:30-12:30 dyskusja
12:30-13:30 przerwa
13:30-14:00 prof. Jerzy Jarzębski, Uniwersytet Jagielloński
Spotkanie
14:00-14:30 prof. Carol Zemel, York University, Toronto
`My, Żydzi Polscy': Bruno Schulz i polska awangarda modernistyczna
14:30-15:30 dyskusja podsumowująca konferencję
Szczegółowych informacji udziela:
Łukasz Biskupski, sekretarz konferencji
+ 48 502 619 990
l.biskupski@msl.org.pl
www.msl.org.pl
