Z cyklu "Skuteczność sztuki": Co to znaczy i co z tego wynika, że sztuka działa politycznie?

Spotkanie z cyklu „Skuteczność sztuki”
ms2, ul. Ogrodowa 19
25 stycznia 2013, piątek, g. 18.00

W ostatnich latach, zarówno w dyskursie teoretycznym, jak i samych praktykach artystycznych, wielokrotnie powracała kwestia „polityczności sztuki”. Pojawiały się manifesty, projekty, wystawy, dyskusje, teksty krytyczne, polemiki itd., w których na różne sposoby odmieniano ideę polityczności, zastanawiając się nad tym, jak należałoby ją urzeczywistniać „na polu sztuki” lub „za pomocą sztuki”. Tendencja ta stała się na tyle wyrazista i powszechna, że w 2012 roku zdecydowano się ją zaprezentować na dwóch międzynarodowych imprezach organizowanych cyklicznie w Europie: 7. Berlińskim Biennale Sztuki Współczesnej oraz Documenta 13 w Kassel.

Wszystkie te przedsięwzięcia, a szczególnie ich efekty, rodzą pytanie o to, jak należałoby definiować samą „polityczność sztuki”. Czy sztuka działa politycznie wówczas, gdy podejmuje aktualną tematykę polityczną, angażuje się w bieżącą walkę ideologiczno-retoryczną i opowiada się po stronie którejś z realnych sił politycznych? Czy też raczej wówczas, gdy zachowuje krytyczny dystans względem realnej polityki i działa w imię ideałów obywatelskich, prowadząc artystyczno-aktywistyczne zmagania, których celem jest „trzymanie za słowo” demokracji? Może w sztuce powinno chodzić o szerzej rozumianą polityczność: decydowanie o formie bycia-razem-z-innymi, tworzenie i zawiązywanie więzi międzyludzkich, eksperymentalne projektowanie i rekonfigurowanie kształtu wspólnego świata? Może polityczność sztuki powinna przejawiać się w działaniach partycypacyjnych, wspierających kooperację i oddolne procesy samoorganizacji społecznej? A może, ostatecznie, w grę wchodzi tu jedynie wewnętrzna polityka świata sztuki: zbijanie kapitału symbolicznego przez jego (uprzywilejowanych) aktorów?

W trakcie spotkania porozmawiamy o tym, jakie warunki muszą być spełnione, aby sztuka mogła realizować swe polityczne działania, o konkretnych pozytywnych i negatywnych skutkach tego rodzaju działań, jak też o tym, czy polityczność sztuki podlega tradycyjnym podziałom i klasyfikacjom (prawica/lewica, polityka konserwatywna, liberalna, emancypacyjna, prospołeczna itd.). Zastanowimy się, czy poszukiwanie polityczności w sztuce nie jest symptomem niezdolności do właściwych działań politycznych, a także gdzie znajduje się dziś właściwe miejsce polityki i jakie realne perspektywy dla jej uprawiania oferuje sfera publiczna. Wreszcie, zapytamy o to, jak dziś w ogóle być skutecznym politycznie oraz czy w polityce – a tym bardziej w polityce sztuki – powinno zawsze chodzić o „skuteczność”.

Uczestnicy: Roman Dziadkiewicz, Ewa Majewska, Adam Ostolski, Joanna Warsza.
Prowadzenie: Tomasz Załuski

Roman Dziadkiewicz – ukończył krakowską ASP. Artysta multisensualny, współzałożyciel Stowarzyszenia Artystycznego Ośrodek Zdrowia (1999-2002), fundacji 36,6 (od 2003) i kolektywów Ślina (od 1999) oraz Ensemble (2011). Pracuje w różnych mediach na pograniczu tradycji wizualnych, performatywnych, praktyk teoretyczno-kulturowych i eksperymentalnych działań społecznych. Realizuje głównie długoterminowe studia i projekty warsztatowe, wykorzystując i przepracowując techniki wizualne (wideo, fotografia, kolaż, grafika cyfrowa, obiekt, instalacja), działania psycho-fizyczne, tradycje filozoficzne i literackie oraz wątki społeczne (napięcia interpersonalne, dynamika grupy). Interesuje się uwikłaniem aktywności ludzkich w konteksty kulturowe i polityczne oraz powiązaniami sztuki z innymi sferami kultury, nauki i życia społecznego.

Ewa Majewska – filozofka feministyczna i aktywistka.  Jej doktorat (IF, UW) dotyczył problematyki rodziny. Od 2003 roku wykłada na Gender Studies UW. Uczestniczyła w inicjatywie na rzecz wolności w kulturze „Indeks 73”. Autorka książki „Feminizm jako filozofia społeczna. Szkice z teorii rodziny” (2009). Współredaktorka tomów „Zniewolony umysł II. Neoliberalizm i jego krytycy” (2007) oraz „Futuryzm miast przemysłowych” (2007). Współautorka książek o równości płci w edukacji: „Równa Szkoła” (2007) oraz „Napastowanie seksualne w szkole” (2010). Tłumaczka tekstów i książek J. Butler, G. Spivak, D. Haraway oraz bell hooks. Wkrótce ma się ukazać jej książka o sztuce i polityce: „Sztuka jako pozór? Cenzura i inne paradoksy upolitycznienia kultury”.

Adam Ostolski – socjolog, filozof i tłumacz. Jego zainteresowania to problematyka pamięci społecznej, psychoanaliza, studia żydowskie, gender i ruchy społeczne. W nauce reprezentuje perspektywę teorii krytycznej, łączącej badanie społeczeństwa z zaangażowaniem w jego zmianę. Wykłada socjologię na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Był współautorem (wraz z Michałem Bilewiczem) listów-interwencji: „Listu Warszawskiego” w sprawie ataków na Marsz Tolerancji w Krakowie w 2004 roku oraz listu przeciw pomnikowi Romana Dmowskiego w Warszawie. Członek zespołu „Krytyki Politycznej” oraz partii Zielonych.

Joanna Warsza – kuratorka sztuk wizualnych, działań performatywnych i architektury. Ukończyła Warszawską Akademię Teatralną i podyplomowy kurs na wydziale tańca na Paryskim Uniwersytecie 8. Realizowała projekty między innymi we współpracy z teatrem berlińskim Hebbel am Ufer, warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej, AICA Armenia, GeoAir Tbilisi, Centrum Pompidou oraz Biennale de Belleville. Razem z Arturem Żmijewskim była współ-kuratorką 7. Biennale w Berlinie. Jest założycielką niezależnej Fundacji Laury Palmer, w ramach której zrealizowała wiele projektów w przestrzeni publicznej (www.laura-palmer.pl). Interesują ją projekty poświęcone badaniu postaw społecznych i politycznych. Jest redaktorką książek „Stadion X. Miejsce, którego nie było” (2009) i „Forget Fear” (2012).